Η οβερτούρα (από τη γαλλική λέξη ouverture, κυριολεκτικά άνοιγμα
) καθιερώθηκε
από τον 17ο αιώνα ως ορχηστρική εισαγωγή για όπερες, ορατόρια, μπαλέτα, ή ακόμα και
θεατρικές παραστάσεις.
Αρχικά, ο ρόλος της ήταν απλά ως ειδοποίηση προς το κοινό να ησυχάσει, για να ξεκινήσει η παράσταση. Όμως, οι διορατικοί συνθέτες σύντομα συνειδητοποίησαν τις δυνατότητες της εισαγωγής, ως εναρκτήριο κομμάτι, να συμπυκνώσει και να συνοψίσει τα διάφορα χαρακτηριστικά του έργου, τόσο τα μουσικά όσο και τα δραματικά, και να προετοιμάσει συναισθηματικά το ακροατήριο για τον τόνο και την ατμόσφαιρα που θα ακολουθούσε.
Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, οι οβερτούρες εξελίχθηκαν σε ολοκληρωμένα αυτόνομα έργα, υψηλής μουσικής αξίας. Πολλές απ' αυτές εξασφάλισαν αυτόνομη ύπαρξη, σε συναυλίες και ειδικά στην δισκογραφία, ανεξάρτητα από τα έργα για τα οποία γράφτηκαν, τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν προ πολλού εξαφανιστεί από το το ενεργό ρεπερτόριο συναυλιών και παραστάσεων.
Επί πλέον, συνθέτες της Ρομαντικής Περιόδου άρχισαν να συνθέτουν οβερτούρες που ήταν εξ αρχής ανεξάρτητα προγραμματικά ορχηστρικά έργα. Αυτά αρχικά ονομάστηκαν οβερτούρες συναυλιών (concert overtures) και σύντομα εξελίχθηκαν σε είδη όπως το συμφωνικό ποίημα (symphonic poem) και τονικό ποίημα (tone poem).
Προσωπικά έχω συμπεράνει ότι η ακρόαση εισαγωγών προσφέρει μια ευχάριστη και ωφέλιμη εμπειρία. Είναι από μόνη της ευχάριστη, και επίσης προετοιμάζει για την κατανόηση και την απόλαυση συμφωνιών. Προσεγγίζουν τη μουσική και δραματική τους δομή, αλλά πιο προσιτές λόγω της πιο σύντομης διάρκειας τους.
Ευτυχώς, αρκετές ηχογραφήσεις με οβερτούρες μπορούν εύκολα να βρεθούν στη δισκογραφία, επομένως η πρόσβαση σε αυτές δεν αποτελεί πρόβλημα. Παραθέτω εδώ 11 αντιπροσωπευτικές οβερτούρες. Ορισμένες από αυτές θεωρούνται αριστουργήματα του είδους.
Παίξτε όλα τα κομμάτια στην σελίδα.
Water Music (Μουσική του Νερού) είναι μια σουίτα ορχηστρικών κομματιών που συντέθηκαν από τον George Frideric Handel (Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ), κατά παραγγελία του βασιλιά Γεωργίου Α΄ της Αγγλίας, για μια εορταστική συναυλία στον ποταμό Τάμεση. Έκανε πρεμιέρα στις 17 Ιουλίου 1717. Ακούστε πώς η οβερτούρα αντανακλά την εορταστική και πανηγυρική ατμόσφαιρα της περίστασης.
Nutcracker, Opus 71 - Overture
Το μπαλέτο «Ο Καρυοθραύστης» του Τσαϊκόφσκι είναι ίσως το πιο δημοφιλές μπαλέτο όλων των εποχών. Η οβερτούρα του, σε λιγότερο από 4 λεπτά, αποτυπώνει και προβάλλει εντυπωσιακά τον ουσιαστικό μουσικό του χαρακτήρα. Ακούστε την και ως youtube video.
Ο Μότσαρτ έγραψε δύο από τις σπουδαιότερες όπερες όλων των εποχών: «Ο Γάμος του Φίγκαρο» και «Ντον Τζιοβάνι». Η πρώτη είναι μια ανάλαφρη, αλλά καυστική, κωμική σάτιρα της κοινωνικής υποκρισίας εκείνης της εποχής. Η δεύτερη είναι ένα σκοτεινό, μελαγχολικό δράμα, με μεταφυσικές νύξεις και γεμάτο ηθικά διλήμματα και συγκρούσεις. Αυτό σίγουρα αντικατοπτρίζεται στη μουσική καθεμίας, και ιδιαίτερα στις αντίστοιχες οβερτούρες. Ακούστε τις και σχηματίστε τις δικές σας εντυπώσεις.
Ακούστε την και ως youtube video.
Ακούστε την και ως youtube video.
Il Signor Bruschino- Overture
Ο Ιταλός συνθέτης Τζοακίνο Ροσίνι (1792–1868) ήταν ένας διάσημος και παραγωγικός συνθέτης όπερας, έχοντας συνθέσει 39 μεταξύ 1806 και 1829, συμπεριλαμβανομένης αυτής που ακολουθεί, την οποία έγραψε μεταξύ 1810 και 1813. Η ανάλαφρη, ενεργητική οβερτούρα της είναι μια από τις πολλές οβερτούρες του Ροσίνι που έχουν αποκτήσει σημαντική σημασία και δημοτικότητα στο σύγχρονο ρεπερτόριο συναυλιών. Ακούστε την και ως youtube video.
Διασκευή για ορχήστρα.
Ο Βέμπερ συνέθεσε το Invitation to the Dance
(Πρόσκληση στον Χορό), Έργο 65,
για σόλο πιάνο το 1819, αλλά το έργο έγινε περισσότερο γνωστό με την διασκευή
του για ορχήστρα από τον Έκτορα Μπερλιόζ το 1841. Ήταν το πρώτο βαλς συναυλίας
:
δηλαδή, το πρώτο έργο σε μορφή βαλς που προοριζόταν για ακρόαση και όχι για χορό.
Έχει περιγραφεί ως το πρώτο, και ίσως το πιο λαμπρό και ποιητικό,
παράδειγμα του ρομαντικού βαλς συναυλίας, δημιουργώντας μέσα στο μικρό
προγραμματικό του πλαίσιο ένα συμφωνικό ποίημα που αποτελεί επίσης
μια αποθέωση του βαλς
.
Ακούστε το και ως youtube video.
Egmont, Opus 84
Το 1810, ο Μπετόβεν συνέθεσε τη μουσική, συμπεριλαμβανομένης της οβερτούρας, για την παράσταση του θεατρικού έργου «Έγκμοντ» που έγραψε ο Γκαίτε το 1787. Στη μουσική, ο Μπετόβεν εξέφρασε την εξύμνηση της ηρωικής θυσίας ενός άνδρα που καταδικάστηκε σε θάνατο επειδή έλαβε γενναία στάση ενάντια στην καταπίεση. Μπορείτε να το ακούσετε αυτό να αντικατοπτρίζεται καθαρά και στην οβερτούρα. (Σημείωση: η οβερτούρα έγινε ο ανεπίσημος ύμνος της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956). Ακούστε την και ως youtube video.
RosamundeD644
Ο Σούμπερτ συνέθεσε τη μουσική για το θεατρικό έργο «Ροζαμούντα, Πριγκίπισσα της Κύπρου» το 1823. Το ίδιο το έργο θα είχε πλέον ξεχαστεί, αν δεν υπήρχε η υπέροχη μουσική που έγραψε ο Σούμπερτ γι' αυτό. Αν και η οβερτούρα που σήμερα συνδέεται με αυτή τη μουσική έχει μια περίπλοκη και μπερδεμένη καταγωγή, η οβερτούρα παραμένει ένα αριστούργημα. Η εξαιρετική μελωδική και δραματική της δομή την καθιστά μια από τις αγαπημένες οβερτούρες στο ρεπερτόριο. Ακούστε την και ως youtube video.
Der Freischütz, Opus 77 - Overture
Ο Βέμπερ (Carl Maria von Weber) συνέθεσε Der Freischütz
(Ο Ελεύθερος Σκοπευτής),
που έκανε την πρεμιέρα της το 1821, και θεωρείται η πρώτη γερμανική ρομαντική όπερα.
Η πλοκή της όπερας βασίζεται κυρίως σε μια σκοτεινή ιστορία ενός νεαρού δασοφύλακα που
βρίσκεται, άθελά του, σε συμμαχία με τον Διάβολο καθώς προσπαθεί να νικήσει σε
έναν διαγωνισμό σκοποβολής για να κερδίσει το χέρι της κοπέλας του σε γάμο.
Η μουσική που συνέθεσε ο Βέμπερ για την όπερα είναι εντυπωσιακή από κάθε άποψη και εκφράζει τέλεια τη σκοτεινή και σουρεαλιστική ατμόσφαιρα της ιστορίας. Ειδικά, η απόκοσμη απεικόνιση του υπερφυσικού στη διάσημη σκηνή του Wolf's Glen έχει περιγραφεί ως «η πιο εκφραστική απόδοση του φρικιαστικού που μπορεί να βρεθεί σε μια μουσική παρτιτούρα». Ο ισχυρισμός ορισμένων ότι οι μελωδίες του ήταν απλώς γερμανική λαϊκή μουσική είναι μια κοινή και τελείως άδικη παρανόηση. Η οβερτούρα της όπερας είναι αριστούργημα από κάθε άποψη Ακούστε την και ως youtube video.
Academic Festival, Opus 80
Το καλοκαίρι του 1880 ο Μπραμς συνέθεσε μια οβερτούρα συναυλιών με τίτλο «Academic Festival», ως φόρο τιμής στο Πανεπιστήμιο του Μπρεσλάου, το οποίο τον είχε ειδοποιήσει ότι θα του απένειμε τιμητικό διδακτορικό στη μουσική. Ο Μπραμς, γνωστός ως ειρωνικός φαρσέρ, χρησιμοποίησε ένα πολύ θορυβώδες ποτ πουρί με τραγούδια από φοιτητικές ταβέρνες σε μια περίπλοκα σχεδιασμένη δομή που φαινόταν χαλαρή και επεισοδιακή, αντλώντας έτσι από το «ακαδημαϊκό» τόσο για τις πηγές του όσο και για την επεξεργασία τους. Το έργο λάμπει με μερικές από τις καλύτερες αρετές της ορχηστρικής τεχνικής του Μπραμς, που μερικές φορές εφαρμόζεται για κωμικό αποτέλεσμα. Ακούστε την και ως youtube video.
Carnival, Opus 92, B169
Ο Αντονίν Ντβόρζακ, συνθέτης της Ρομαντικής Περιόδου, έγραψε αρκετές οβερτούρες συναυλιών και συμφωνικά ποιήματα. Η οβερτούρα «Καρναβάλι» γράφτηκε το 1891. Ανήκει στην τριλογία «Φύση, Ζωή και Αγάπη», και εκφράζει το δεύτερο μέρος, «Ζωή». Ακούστε την και ως youtube video.